Bir Antimilitaristin Ardından; Howard Zinn
Utkan Çınar
1922 yılında Amerika’da doğup 2. Dünya Savaşı’nda yer alan insan topluluğundan iki tanesi anti-militarist ve mizahi yazım yetenekleriyle dünyayı etkileme şansı buldu. Bunlardan biri Kurt Vonnegut, 3 sene önce, Howard Zinn ise geçtiğimiz günlerde yaşamlarını yitirdiler. Vonnegut’u karşılaştığım insanlara öneriyorum okumaları için zaten. Bu yazı Zinn’den bahsedecek işlerine aşina olmayanlara.
2009 yılında Wisconsin’de yaptığı bir konuşmada Zinn gayet açıktır: “Sosyalizm’den bahsedelim.”
Zinn’in 1967’de yayınladığı “Geri Çekilmenin Mantığı” üzerine yazan Noam Chomsky; “Zinn, Vietnam Savaşı bunun kayıtsız şartsız durması gerektiğini, orada olmak için hiç bir hakkımızın olmadığını yüksek sesle söyleyen ilk insan oldu,” der.
1980’de yazdığı Amerika Birleşik Devletleri Halklarının Tarihi isimli kitabı başyapıtı olarak kabul ediliyor. Kitabının yayımından sonra yazdığı mektupta: “Benim tarihim… kölelik ve ırkçılığa karşı çıkanların, çalışanların hakları için grevler düzenleyenlerin, savaşa ve militarizme karşı çıkan sosyalistlerin hikâyeleri. Benim kahramanım yüzyılın başında Filipinler’deki katliamı yapan generali tebrik eden Theodore Roosevelt değil ama bu katliamı kınayan ve emperyalizmi satirize eden Mark Twain’dir.”
Kahramanları, kitabında ortaya koyduğu şekilde statükocu ve köleci “kurucu babalar” değil de, daha çok Shays İsyanı'nın çiftçileri ve ‘30’lı yılların sendikacıları olan Zinn, elitlerle ilgilenmediği gibi, “kahramanlarla ve onların mitleriyle değil, “bilinmeyen insanların sayısısız eylemleri” ile ilgilenmekteydi ve değişim tam da senin benim olduğum yerde mümkündü. Onun yazdığı tarihte “değişimi, bir araya gelen insanlar gerçekleştiriyorlardı.”
“En başından beri, öğretim biçimim kendi tarihimden ilhamını almıştı. Başka bakış açılarına da haksızlık etmemeye çalışırdım, ama her zaman ‘nesnellikten’ daha fazlasını istedim. Öğrencilerimden sınıftan sadece bilgilenmiş değil, ama sessizliğin verdiği korunaklılığı bırakmaya, sesleri yükselmeye ve şahit oldukları her yerde adaletsizliğe karşı harekete geçmeye hazır bir şekilde çıkmalarını istedim. Bu da, tabii ki, sorun oldu.” 1994’te yazdığı You Can't Be Neutral on a Moving Train isimli otobiyografisinde böyle söylüyor Zinn.
Democracy Now!’dan öğrendiğimize göre, halihazırda bin iki yüz ölüm ilanını elinde bulunduran New York Times, Howard Zinn’in ölüm haberini AP’den nakletmiş. AP de onu “bir tarihçi değil polemikçi” olarak anmakta. Sırf bu yüzden bu ölüm haberini yazmak daha değerli. Naomi Klein NY Times’a cevaben, Zinn’in bundan haberi olsaydı da “buna pek kulak asmayacağını” söylüyor, “İktidarın kendini korumasına şaşırmazdı. Ve o gerçekten halkların tarihçisiydi, dolayısıyla elitlerin teyidini de aramazdı.”
Ülkemizde de Genco Erkal’ın da sahneye koyduğu ilk kez 1995’te oynanan Marks Döndü isimli oyunun Aykırı Yayınları’ndan yayınlanmış hali var elimde. Sonunda Okunması Gereken Kitaplar bölümünden:
“Marks’ın birçok dilde yayınlanan ve birçok kez basılan Kapital adlı eseri tabii ki Marksist politika üzerine okunmasa olmazlardan. İkinci ve üçüncü cildi okumanıza gerek yok, ancak siyasi bir suçtan içeri atıldıysanız ve yapacak bir şeyiniz yoksa okuyabilirsiniz. Marks’ın bu üç ciltten önce yazdığı Grundrisse için de aynı şeyleri söyleyebilirim. Bir de üç ciltlik Artık Değer Teorileri var ki, adamı kesin öldürür. …Komünist Manifesto tabii ki kısa ve çok anlaşılır.”
Amerika karşıtlığı tüm dünyanın içinde yaşıyor. Zinn gibi, ki sayıları az olan, isimlerin önemi ise bunun akıl hastalığına dönüşmemesini sağlamaları. Anti-militarizmin namusu olmaya devam edecek yukarılarda bir yerlerde bile.