İnsan beyni iki bölümden oluşuyor. Yeni beyin de denilen korteks (beyin kabuğu, üst beyin) ve diğer canlılarda da bulunan eski beyin (veya alt beyin). Grafik, korteks altındaki işlev bölümlerini topluca alt beyin olarak gösteriyor. Burada özellikle limbik sistem önemli. Korteks ve limbik sistem hakkında bilgi edinmek isterseniz işe internetle başlayın. Hatta hemen ekşi sözlükten başlayın. Ayrıca, bu yazıyı okuyabiliyorsanız, sözkonusu olan şeylerle ilgilenmeye ihtiyacınız var demektir.
Alt beyin, sivrisinekten evdeki ve sokaktaki kediye kadar canlıların çoğunda var, “saldır veya kaç,” diyen “beni kazımaz, ben isterim arkadaş, hemen şimdi isterim ve daha fazlasını isterim,” diyen ortak beynimiz bir anlamda. İnsanın alt beyni yaklaşık 2,5 milyon yıl önce taştan ilk aletlerini yaparken, kortekse de yatırım yapmaya başlamış. 3,5 milyar yıllık evrim hikâyesinde kısacık bir geçmişi var aslında. Korteks, kafatasının içindeki hacim yetersizliği yüzünden kıvrımlarla idare ediyor ve kendisini sıkıştırıyor, kalınlığı 2-6 milimetre arası. (Yakın zamanlarda, sigara içenlerin korteksinin inceldiğini de okudum gazetede. Kötü haber.) Bu tabakanın en önemli işlevi düşünmek ve dış dünyadan algıladıklarını yorumlayarak bilgiye dönüştürmek. Korteks, beynin atmosferi gibi. İnsanı ve dünyayı eşsiz yapan da bu iki atmosfer zaten. Sırası gelmişken yeryüzü atmosferinin, dünyanın büyüklüğüne oranlanırsa elma kabuğu kalınlığında olduğunu anımsatayım. Yedi katmanlı atmosferin, altında yaşadığımız Troposfer tabakasının kalınlığı ortalama 13 kilometrecik! Tüm atmosfer gazlarının % 75’i bu tabakada ve bu atmosferimizle ilgili de ciddi sorunlarımız var.
Ben kuşağı’na dönersek, ben şöyle düşünüyorum; artık kortekslerimiz yaşadığımız çağın evrimsel sıçramasına ve “geist der zeit”ına ayak uyduramıyor, “ambole” oluyor, “paralize” oluyor, “sürmenaj” oluyor, bunalıyor, takılıyor, uyuşuyor, ilgisizleşiyor, saçmalıyor, körleşiyor, sağırlaşıyor, aptallaşıyor, gündelik olanı kovalamanın dışında işlevsizleşiyor, hastalanıyor, yavaş yavaş kendini devreden çıkarıyor ve kimilerimizde tamamen kilitleniyor. Kortekslerimiz kendini alt beyninin otomatiğine, eski limbik sisteme bağlıyor. Vesaire... Ağır konu yani.
Örneğin, bir başka gazete haberine göre de, günümüz toplumlarında gözlenen, klinik-mental sorun sahibi insanların oranı %25’leri buluyormuş. Merak edenler bu haberin ayrıntılarını da internetten bulsunlar. (Örneğin ben, Sigara içiyorum ve Yetişkin Dikkat Eksikliği Bozukluğu’yla hangi çeyreğe dahil olduğumu biliyorum.)
İddialı gelebilir ama ben, Ben Kuşağı için, korteksten geriye kalan insanlar kuşağı diyorum. Yakın bir geçmişe kadar toplum, bireylerinin niteliksel toplamıydı. Bugün bireyler başka bir şeye dönüşüyor, toplum yine var ama sayısallaşıyor. Korteksin yerini bugün mega, giga, tera derken yarının hesabıyla tetabyte hacminde sayısal aparatlar alıyor. Hi-tec hi-tec ilkelleşiyoruz, primatlaşıyoruz sanki.
Bu arada, aklıma bir şey daha takılıyor. “Her koyun...”, “bana dokunmayan yılan...”, “benden sonra...”, “gemisini kurtaran...”, “elâlemin derdi...”, “önce can...” diye başlayan ve bugün hâlâ kullandığımız eski “atasözleri”nin anlamı ne? Yoksa bu Ben Kuşağı her zaman vardı da ben şimdi yeni bir şey mi icat ettiğimi sanıyorum? Bunu da düşünmek lâzım. Öyleyse durum daha da sevimsizleşiyor. Negatif megatif, ama neyse ki tarihin sonuna daha çok var. Ayrıca şimdiki tarih bir tek bu ülkede cereyan etmiyor. Bu dünyada olup biteni aklımın erdiğince anlamaya çalışıyorum. Küresel küresel diye geveleyip duruyorum… İnsanlık diye bir şey var. Sonrasına da sonra hep beraber bakarız.
Ben yine kesildim. Çok tırnaklı, virgüllü, şifreli oldu ama naapalım, içimden böyle geliyormuş, bu sefer de böyle olsun. Aslında bu yazıyı Tayfun yazmalıydı. Mart 2010 sayısındaki o şahane “Entropi” yazısı gibi bir şey olabilirdi. Kısmet işte.
Korteksine yatırım yapmak isteyenlere bir kitap önererek bitireyim;
Kluge / İnsan Beyninin Gelişigüzel Yapısı, Gary Marcus, Remzi Kitabevi yayını. Özellikle, beynine yeni bir sıfırdan başlamak isteyenler ve hiperaktifler için çok iyi ve neşeli bir kitap, tam kortekslik harbiden.