Dönem Müziğine Adalet : Pecksniff'i Hicvetmek

 
 
G.K. Chesterton, Appreciations and Criticisms of the Works of Charles Dickens’ta genel itibarda Charles Dickens okuyucusunun beklentilerini şöyle açıklıyor:
“İhtiyaç duyduğumuz bir konuk severlik ve bir tür mutluluktur her seferinde. Hanlara gelince ise, hepsinde barınak ve yiyecek mevcut olup bir tür ateş ve bir tür şarap bulunduğunu, ancak yine de içlerinden birinin bizde tarif edilemez ve nedeni anlaşılamayan bir ölümlülük ve çürüme, odaların kasvet ve hatta ziyafetinde bir tatsızlık hatırası bıraktığını da anımsarız.” (sf.858)
 
Chesterton’ın da belirttiği üzere bu beklentinin Dickens’ın eseri Martin Chuzzlewit ile karşılaştırılması okuyucu için bir hüzün ile karşılaşmaya tekabül etmektedir, ki bu eseri savunacağımız noktada Dickens’ın meziyetlerini yücelterek modern zamanlar’dan dönem müziğine de uygulayabileceğimiz bir adalet vardır; o da hicvetmektir. Yani Chesterton’un değinişinden yola çıkarak ilkelerin karakterin sürdürdüğü kadarıyla değil, o ilkelerin gideceği yere kadar sürdürülmesi… (sf.859). Bir mekânın, bir karakterin, onun genel görünüşünden ziyade, ne kadar genel geçer olursa olsun, fikirsel ve ifade babında bir başka temsil biçimine adapte edilmesi gerekli. Bugün icra edilen dönem müziği hicvi tercih etmediğinde ise hazır cevaplılığını kullanabilmeli; Dickens’ın adaleti gibi: Gözlemciliğini kalıplaşmış bir referansa dayandırarak bir Dickens okuyucusunun o handaki şarap ve ziyafet arzusu ve şölenden ziyade kelimenin tam anlamıyla bir kasveti…
 
Ama Dickens’ın döneminde değiliz, bu anakronizmde yan yana duran enstrüman ile icra edilmeye çalışılan dönem müziğine bir karakter verecek olan ve onu dönemin salt figürlerinden ziyade fikirsel bir karaktere; fikirlerin karakter bulmuş bir referansa ihtiyacı var ki o kendi döneminin Dickens okuyucusunun handa rastladığı hüzünden ve kasvetten farklı olarak hazır bir şekilde yeniden hicvedilmek üzere ödünç alınmış hiciv sanatıdır. Dickens’ın filozoflara özgü gözlemciliği kadar modern koşullarda karakter fanatizmi bir filozof gözlemciliğini hasretten başka bir şeye yoğuramaz olur. Hasret beraberinde sevgiyi de getirir. Chesterton, Martin Chuzzlewit eserinden verdiği örnekle Pecksniff’in üzerine gidiyor mesela… Okuyucuda tiksinti yaratan ve de layıkıyla cezasını bulan Pecksniff’i Dickens’ın ısrarla sevdiğini vurguluyor. Yoksa o kadar güzel cümleler nasıl olur da Pecksniff’in ağzından dökülebilirdi?..
 
“20. yy’ın tonal sistemdeki kıvrım noktası (neoklasisizm gibi) aynı hareketin daha az radikal versiyonunun oluşturulmasıdır. Bu sadece avand-gardizm’in, minimalizmin, musique concréte’in ve elektronikanın kendi kod sistemini ölçerek yaratım sürecinin prensibi haline gelişin çeşitli türleridir.” (Toynbee, 169)          
 
Chesterton’ın ilkeler deyişinden yola çıkarak ilkelerin sürdürülebilirliğini, karakterin sürdürdüğü yere kadar olan bir noktadan beslemek bir dönem hicvini minimalizm’e çevirmek değildir; ne de ondan bir avant-garde yaratmaktır… Karakteri sevmek; bu durumda karakteri onun ilkeleriyle özdeşleşen bir dönem müziğine doğru yoğuruyoruz, ile onu savunmak arasında bir bağ kurulamadığında adaletin de yerini bulabilmesi için gerekli olan yegâne şey onu tatlı tatlı ezgileştirmek, dönemin ağzından dökülenlere form kazandırmaktır; yeniden hicvedilmek üzere…
 
“Müzikal materyaller tarihsel kullanımlarına göre duyulur; öyle ki belirli sosyal (ya da müzikal) içeriklerin ya da işlevlerin anlamları o yerlerin, konumların dışında kullanıldığında sürdürülebilir.” (Dibben, 346) (1)
 

1. Nicola Dibben, Musical Materials, Perception and Listening adlı makalesinde Adorno’nun yazılarından yola çıkarak bir grup akademisyenin bu tip bir fikrin üzerine gittiğini vurguluyor.

 
---
 
- Chesterton, D.K. Sonsöz: Charles Dickens: Martin Chuzzlewit, Çev: Murat Belge. İletişim Yayınları. 2011.
- Toynbee, Jason, Music, Culture and Creativity: The Cultural Study of Music, 2nd. Edition. Routledge, 2012. sf.169
- Dibben, Nicola, Musical Materials, Perception and Listening: The Cultural Study of Music, 2nd. Edition. Routledge, 2012. sf.346
         burakbayulgen@gmail.com