Salvador Domingo Felipe Jacinto Dalí y Domènech, Kısaca Salvador Dalí
Muhtemelen
(11 Mayıs 1904 – 23 Ocak 1989)
Sürrealizm (Gerçeküstücülük) Nedir?
Andre Breton'un 1924’te hazırladığı “Sürrealizm Manifestosu”na göre gerçeküstücülük, bilinç ve bilinçdışını birleştiren, gerçek ve hayali dünyanın içiçe geçtiği bir birleşmedir. Freud'dan etkilenen Breton'a göre bilinçdışı olan hayal gücü dehayla birleşir ve "gerçeküstü dünyanın düşsel imgeleri"ni geliştirirler. Yapıtlarında düşlerin gizli dünyasını ifade etmeye çalışırlar.
Deli Nedir - Kimdir?
deli (sıfat): Aklını yitirmiş olan, akli dengesi bozulmuş olan, mecnun.
Dâhi Nedir - Kimdir?
dâhi: (isim [da:hi:] Arapça): Olağanüstü yeteneği ve yaratıcı gücü olan kimse, deha.
Birçoğuna göre bu ikisinin birleştiği yerdedir Dalí. Ama "Bir deliyle aramdaki tek fark benim deli olmamamdır," der. Güncesinde, gerçeküstücülerle geçirdiği tek bir haftanın bile Gala'nın haklı olduğunu kanıtlamaya yeterli olduğunu yazmıştır. Dalí’nin pislik ve bok tanımlamalarını bir yere kadar hoşgören bu adamlar, birtakım başka şeyleri de tabu sayarlar.
Dalí; “Kana izin vardı. Biraz da bok katabiliyordum. Ama tek başına bok yasaktı. Cinsel organları resmetme yetkim vardı ama anal fanteziler yoktu. Kıç deliği nasıl olursa olsun kötü karşılanıyordu. Sevicilerden oldukça hoşlanıyorlardı ama oğlancılardan degil... İnsan düşlerinde sadizm, şemsiye ve dikiş makinalarını dilediği gibi kullanabiliyordu ama din ve gizeme ancak küfür ile hakaret konusu olarak yer verilebiliyordu. Örneğin Rafael’in Meryem'ini küfür ya da hakaretsiz düşlemişseniz, bundan söz etmenize izin yoktu. Yüzde yüz gerçeküstücü olup çıkmıştım. İnancımı ve iyi niyetimi koruma kaygısıyla deneyimi en uç ve çelişkili sonuçlarına kadar götürmeye karar verdim. Gerçeküstücülerin yayımladığı her şeyi hatmettikten, Lautreamont ve Marquis de Sade'la iyice haşır neşir olduktan sonra, Cizvitlere özgü bir inanç ve kısa zamanda lider olma kararlılığıyla onlara katıldım...''
1922'de Madrid'de San Fernando Güzel Sanatlar Okulu'na yazılır. İlk eserlerinde kübizm ve dadaizm etkileri görülür ve ilgi çekmeyi başarır. Dalí, Madrid'de Luis Buñuel ve Federico García Lorca ile tanışır. 1923'te disiplinsizlik yüzünden geçici olarak okuldan uzaklaştırılan Dalí, aynı yıl Girona'da anarşist gösterilere katıldığı için tutuklanır ve gözaltına alınır. 1925'de okula geri döner ve Barcelona'da ilk kişisel sergisini açar.
1926'da Paris'e gider ve Pablo Picasso ile tanışır. Bu dönem eserlerinde Picasso etkisi görülecektir. Kısa süre sonra okulundan temelli kovulan Dalí, Mart 1928'de sanat eleştirmenleri Lluís Montanyà ve Sebastià Gasch ile beraber, sanatta modernizmi ve fütürizmi savunan "Sanat Karşıtı Katalan Manifesto"yu yazar.
1936'da başlayan İspanya İç Savaşı, 1939'da Franco'nun galibiyetiyle sona erer. Dalí kurulan faşist rejimi destekleyince, Dalí'nin dikkat çekme çabalarından rahatsız olan sürrealistler ona sırtlarını dönerler. Gruba karşı eleştirilerde bulunan Dalí, aynı anlayışla eserler vermeye devam eder.
Sürrealist grubun başı Breton, Avida Dollars (Dolar Heveslisi) anagramını çıkarır. Buna karşılık Dalí, Le surrealisme, c'est moi! (Sürrealizm benim!) der.
1937'de komedyen Marx Kardeşler ile tanışır ve onlar için bir film senaryosu yazar. 1938 yazında ise Londra'da, hayranı olduğu Sigmund Freud ile tanışır ve ünlü psikoloğun birkaç portresini yapar. Tüm sürrealistler gibi Dalí de bilinçaltının dışavurumuyla ilgilenerek, Freud'un bilinçaltı konusundaki yazılarını ilgiyle takip etmektedir.
İlgi çekme peşinde koşup garipliklerle dolu olan biri mi, yoksa gerçekten garip düşleriyle gerçek arasında birleştirici bir yaratıcılıkla eserler veren bir sanatçı mı olduğu tartışıldı. Resim, heykel, sinema, gravür, tiyatro, şiir... Bunların her biri için az rastlanan bir ustalıkla eserler verdi. Bunuel ile birlikte Bir Endülüs Köpeği adlı filmi yaptılar. Büyük başarı ve skandal yaratan film, aynı zamanda ilk "gerçeküstücü film" kabul edilmektedir.
1940'ta ABD'ye gitti ve yarattığı skandallarla en ünlü ve en pahalı ressamlardan biri oldu.
1942 yılında Dalí, Salvador Dalí'nin Gizli Hayatı isimli otobiyografisini yayımladı. 1945-46 yıllarında, Walt Disney ile beraber Destino, Alfred Hitchcock ile beraber Spellbound filmlerinin yapımında çalıştı. 1947'de sürrealist bir Picasso portresi yaptı.
1949'da Avrupa'ya döndü ve Katalonya'ya yerleşti. Hayatının sonuna kadar burada kalacaktı. Faşist Franco rejimiyle yönetilen İspanya'ya yerleşmesi, bir kez daha sol görüşlü sanatçı ve aydınların tepkisini çekti.
10 haziran 1982'de karısı, ilham perisi, menajeri, daha doğrusu her şeyi Gala hayatını kaybetti ve Dalí karısının gömüldüğü Pubol Kalesi’ne yerleşti. 1983'te yaptığı Serçe'nin Kuyruğu adlı eseri Dalí'nin son eseri olacaktı ve 23 Ocak 1989'da kalp yetmezliği sebebiyle Gala'nın yanına gidecekti...
Sabancı Üniversitesi Sakıp Sabancı Müzesi (SSM) ile Akbank arasında Gala-Salvador Dalí Vakfı işbirliğiyle 19 Eylül 2008-19 Ocak 2009 tarihleri arasında düzenlenecek “İstanbul'da Bir Sürrealist: Salvador Dalí” adlı sergi İspanyol ressam Salvador Dalí'nin yağlıboya tabloları, çizimleri ve grafiklerinden oluşan yaklaşık 270 eserin yanı sıra el yazmaları, fotoğraflar ve çeşitli belgelere ev sahipliği yapacak.
İşte o zaman bu eserlerin karşısına geçip "Neydi bu adam acaba?" diyeceğiz...
muhtemelen@gmail.com