Fantastik Ekonomi

Burak Bayülgen

Fantastik Ekonomi

Modern çocuk edebiyatındaki sosyal sorumluluklar, yetişkin olmak ve ekonomik kalıplarla sınıf atlamak, iyi ile kötü arasındaki ilişki gibi geçişken özellikler taşırlar. İlk özellik ebeveyndir. Öyle ki ebeveynler çocuklarına ciddi bir travma yaşatarak, onları ekonomik sınıftan öte yokluğun ortasında bir başlarına bırakırlar.

-&-

İkinci özellik ekonomidir. Ekonominin bu boşluğu nasıl doldurduğu ve hangi fantastik buluş ile yer değiştirdiği, hikâyelerin korkutucu olma mekanizmasını çalıştırır. Çoğu da toplumsal trajedilerin yansıması olarak vuku bulurlar ve dışarıdaki dünya, ekonomi ve materyalizmdir.

Trajedinin kendi somutluğunu yansıttığı fantastik ortam için bir doğum süreci gerek o halde. Bu doğum süreci de çocuk karakterde biriken ve korkuya dayanma gücüne tanıklık edecek bir farkındalık; yani ekonomi çocuğa yansıdığında, onunla baş edebilecek denli güçlü bir silah olan fantastik inanışların yüceltilmesidir… Bu durumda çocuk karakterin ekonomi ile tanışması mecburi değildir; yine de ekonominin ona ebeveyn vasıtasıyla yansıtılması mecbur olduğu gibi, aynı zamanda fantastik olanın iktidarı için ekonomi ile çocuk arasında bir boşluk oluşmalıdır. Fantastik kurgu, bu ekonomi boşluğunun içinde kendine yer bulacaktır.

Bu kurgunun sonunda fantastik düzen içinde elde edilen hakimiyet ve iktidar, ekonomiyle olan bir anlaşma niteliğindedir. Ancak bu anlaşmaya varan savaşım, şizofrenik bir soyutlama ve tam tersi olan maddi dünya ile değil, fantastik karakterlerin ve elementlerin ekonomi metaforlarını cidden bünyelerinde barındırmasıyla sonlanacaktır. Çocuk karakterin ekonomik farkındasızlığı ne kadar genişse, fantezi düzeyindeki farkındalığı da o kadar geniş olacaktır. Yerine getirilemeyen ebeveynlik görevleri, çocukları tüketim toplumunda (maddi hayatta) gruplaştırmaktadır. Fantastik evrende de çocuklar kendilerini bir birey olarak kanıtlamak zorunda olduklarından, ekonominin fantastik evrendeki metaforları çocuk karakter üzerinde çok daha hakimdir.

-&-

Fantastik karakterler de bir yerden sonra “Artık bunu sen başarmalısın, yalnızsın,” diyerek çocuk karakterleri yazgılarıyla baş başa bırakırlar. Ancak bunu sorumluluk almayan ebeveynlere nispeten yaparlar. Genel geçer kanıyla optimist olan çocuk edebiyatı da bu yazgıyı başarıyla sonuçlandırır.

Çocuk karaktere gelecek için yatırım yapan ebeveynlik sistemi ekonomi ile ne kadar yoğrulursa, fantastik olan muhalefetin de o kadar güçlendiğini vurgulamak istiyorum. Çocuğu basma kalıp burjuvalaştırma hikâyesi modern çocuk edebiyatında tercih edilmemiştir zaten. Korku metinlerinde de var olduğu gibi karakteri çevreleyen ortam, bu boşluğu mümkün olduğunca uzatmasıyla bu metinleri birer seri haline getirmektedir. Sadece farkındalık değil, bu sistem üzerinde iktidarını kurma bilinci de çocuk karakter üzerinde etkin bir rol oynamalıdır çünkü farkındalık sadece hayatı idare ettirmek içindir, ama iktidar, bu sistem üzerine söz söyleme hakkını doğurur. Bu nedenle fantastik olan coğrafyadan coğrafyaya farklılık gösterir ve özellikle iyi ile kötü olmaları görecelidir.

Reynold, Kimberley: Changing Families In Children’s Fiction, The Cambrige Companion To Children’s Literature, Ed. M. O. Grenby, Andrea Immel, Cambridge University Press, 2009.

burakbayulgen@yahoo.com