Müzik Adına Tadilat! İlhan Mimaroğlu
Eray Düzgünsoy
2004 yılının bahar aylarında işletmeceliğini yaptığım Dunia’da, bir elektronik müzik gecesi organize etmek istemiştim. Aslında bir bar için fazlaca iddialı bir gece olduğunu düşünsem de bu gece benim için bir anlamda her yerde bangır bangır çalıp eğlenilen “elektronik müziğin” ilk oluşum yıllarından bugüne kadar çesitli sebeplerle mutasyona uğramamış saf elektronik seslerin bir buluşmasıydı ve de bir iade-i itibar niteliğindeydi. Geceye davet ettiğim sevgili dostlarım dışında dışarıdan gelen tek müşterimizin de kapıyı açıp “Pardon! Tadilat var galiba,” demesiyle renklenmişti gecemiz. İste 1972 ve 1974 yılları arasında oluşturulan İlhan Mimaroğlu yapıtı Tract’ın herhangi biriyle olan ilk diyaloğu bu şekilde olmuştu. Benim için manidar bir anı olduğundan birçok sohbette anlatır dururum bu hikâyeyi.Müzik adına büyük bir tadilat yaptığını düşündüğüm bu büyük isim için ölümünden sonra toparlanması gereken bir yazıyla karşı karşıyayım şimdi. Ömrünün hatırı sayılır bir dönemini geçirdiği Moda’da...
Onun geçmişi ile ilgili nereye baksam öncelikli olarak Mimar Kemaleddin Bey’in oğlu olduğu yazmakta. Hani şu 20 TL’nin üzerinde bulunan resimdeki kişi. Bugün de düşünmeden edemiyorum; bestecinin kendisine böyle bir teklif getirilseydi kendisi ne derdi diye. Güncelerini hatırladıktan sonra da kendi kendime hemen cevabımı alıyorum. Ama kısaca tanıtmak gerekli kendisini:
11 Mart 1926 doğumlu olup 1945’te Galatasaray Lisesi’ni, 1949!da da Ankara Hukuk Fakültesi!ni bitiren Mimaroğlu, Hayrullah Duygu’dan aldığı klarinet dersleriyle beraber müzik eleştirmenliği ve radyo programcılığına da başlamıştır. Özellile caz ve çağdaş müzik alanlarında yapmış olduğu yayınların ardından 1955 yılı itibariyle Amerika’ya gittiğini Columbia Üniversitesi’nde müzikolog Paul Henry Lang ile çalıştığını biliyoruz. Paul Henry Lang ise dönemi için literatürde önemli bir yeri olan European Contemporary Music adlı kitabın yazarıdır. Özellikle Columbia Princeton Elektronik Müzik Merkezi’nde gerçekleştirdiği çalısmalar elektronik müziğin önemli yapı taşlarından sayılmakta. Burada Vladimir Ussachevsky, Edgar Varese ve Stepen Wolpe ile çalışmıştır. Daha sonra ise verimli bir Fransa dönemi ile baraber tekrar Amerika’da birçok farklı organizasyonun içinde bulunmuştur. Bu organizyonları burada pek fazla sıralamak istemiyorum. Merak edenlerin en azından Evin İlyasoğlu’nun yeni baskısında ismi 71 Türk Bestecisi olarak revize edilen önemli yapıtını biraz incelemelerini tavsiye edeceğim. Bu kitaptan önemli olduğunu düşündüğüm bir başka bölüm ise onun ilk kuşak Türk bestecilerinin kullandıği Türk halk müziği ve divan müziği temalarını bestelerinde kullanılmasına karşı çıkmasıdır. Atonal yazıları seçmesini, çağrışımlara getirdiği biçimlere uymak olarak aktarmış besteci. Tam da bu noktadan yola çıkarak makamsal yapının çiğ bir biçimde besteye aktarılmasının ötesinde, kendini bulma yönteminin özgünlüğü belki de onu öncü bir besteci yapmakta. Belki de tadilat tam da bu...
1970 sonrası yapıtlarında siyasal konulara yöneldiğini aktarıyor İlyasoğlu. Belki de burada tavsiye edilebilecek en önemli kayıtlardan biri de Freddie Hubbard ile beraber oluşturduğu Sing Me a Song of Songmy’dir (1971). Yeni baskısını kolaylıkla edinebilirsiniz.
Kendi adıma İlhan Mimaroğlu’ndan bahsederken halihazırda onun izinden giden önemli bir ismi anmadan edemeyeceğim; Alper Maral. Tanıştığımız günden bu yana onu gerçekten de anladığını düşündüğüm Alper Maral’ın bu yazıyı hazırlayabiliyor olmamdaki katkısı büyüktür. Kendisinin onun 80. yaşgünü için yazdığı Koara dergisindeki yazısını, eğer dergiye sahaflarda denk gelirseniz kaçırmayın derim. Elektronik müzik adına bir kabilenin ne kadar da heyecanla çalıstığı yıllardı... Maral’dan aldığım derslerde bir keresinde Mimaroğlu yapıtlarında eğer gerçekten sıkı bir dinleme yapılırsa bu topraklara ait bir damarın yakalanabileceğini belirtmişti. Hassas bir dinlemeyle...
Bir diğer konu ise Mimaroğlu’nun arkasında bıraktığı yazılarıdır. Tabii ki öncelikle bu yazıların büyük bir kısmıyla bizi buluşturan Pan Yayıncılık ekibine çok şey borçluyuz. Özellikle 1991 yılında basılan Elektronik Müzik kitabı (baskısı tükendi) birçok elektronik müzik meraklısına ciddi anlamda yardımcı olmuştur. Ayrıca uzlaşmasız üslübunun daha da belirginleştiği güncelerini de dikkatle okumak gerekiyor.
17 Temmuz 2012 de aramızdan ayrılan bu dev ismin arkasında bıraktığı oda müzikleri, piyano yapıtları, elektronik ortam ve enstrümanlar için yazdığı eserler ve kaleme aldığı onca kitabı teker teker incelemek gerekli. Ayrıca çocuklarına düşkün anne babalar için önereceğim bir diğer eser 1966 yılında Solmaz Sporel seslendirmesiyle kayıda alınmış müziklerini İlhan Mimaroğlu’nun yaptığı “Çizmeli Kedi” ve “Parmak Çocuk” 45’likleri.
Bunun dışında kısa bir dinleme listesi de eklemek istedim.
Agony (Visual Study No.4 after Arshille Gorky)
Electronic Music
Finnadar 9012
Bowery Bum (Visual Study No.3 after Jean Dubuffet)
Electronic Music
Finnadar 9012, 91305-2
Sing Me A Song of Songmy
Electronic Music with jazz quintet, chorus, string orchestra and speakers
Soloist: Freddie Hubbard
Atlantic 1576
Tract
(for voice and tape)
voice: Tuly Sand
Folkways FTS 33441
Yaylı Dördül No.4
Galatasaraylı Besteciler
Müzikotek MUZ 0011-CD
Prelude Op.18 (Istanbul Fog)
Manyetik Şerit İçin
Columbia Princeton Electronic Studios
Evin İlyasoğlu, Zaman İçinde Müzik - Kitaba ek 10. cd
Y.K.Y. yay. 1994